Jak naprawdę oglądamy filmy? Pierwsze Dni Projektowe AC LAB za nami
W czerwcu w Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy oraz w Płocku odbyły się pierwsze Dni Projektowe w ramach międzynarodowego projektu Audiovisual Connect LAB (AC LAB). Do udziału zaprosiliśmy uczniów i uczennice szkół ponadpodstawowych, a punktem wyjścia stało się pozornie proste pytanie: czym różni się „naiwne” oglądanie filmu od oglądania krytycznego?
Audiovisual Connect LAB to edukacyjno-badawczy projekt realizowany przez partnerów z ośmiu krajów europejskich, skierowany do młodzieży w wieku 15–19 lat oraz nauczycielek, nauczycieli i edukatorów. Jego celem jest rozwijanie kompetencji audiowizualnych, umiejętności świadomego odbioru, analizy i interpretacji filmu, oraz budowanie krytycznej, świadomej młodej widowni kina europejskiego. Dni Projektowe to jeden z dwóch filarów projektu: cykl całodniowych warsztatów, podczas których uczestnicy krok po kroku przechodzą od intuicyjnego oglądania do aktywnego i refleksyjnego uczestnictwa w kulturze audiowizualnej.
Pierwszy Dzień Projektowy w Zespole Szkół Centrum Edukacji im. Ignacego Łukasiewicza w Płocku odbył się 11 czerwca 2026 roku, w murach samej szkoły, pod opieką nauczycielki Anny Dymek. W siedmiogodzinnych warsztatach wzięło udział 25 uczennic i uczniów. Uczestniczki i uczestnicy nie otrzymywali gotowych interpretacji ani wykładów o języku filmu. Zamiast tego kolejne ćwiczenia prowadziły ich przez proces samodzielnego odkrywania tego, w jaki sposób film buduje znaczenia i oddziałuje na widza.
Dźwięk, którego nie widać
Pracę rozpoczęliśmy od filmu Good Boy (2023) i ćwiczenia „Dźwięk kontra obraz”. Uczniowie najpierw słuchali samej ścieżki dźwiękowej, potem oglądali sam obraz, a dopiero na końcu obie warstwy jednocześnie. Szybko okazało się, że film to znacznie więcej niż to, co widać na ekranie: wcześniej „słyszeli huk, ale nie wiedzieli, że to był strzał”. Ta sama muzyka, początkowo odbierana jako spokojna i sielankowa, po pojawieniu się obrazu zaczynała brzmieć smutno i niepokojąco.
Najwięcej emocji wzbudziło ćwiczenie „Montaż dźwięku”. Pracując w grupach, uczestnicy nadawali tej samej scenie zupełnie inny charakter: komediowy, dramatyczny, melodramatyczny lub grozy, zmieniając wyłącznie muzykę. Choć obraz przez cały czas pozostawał identyczny, gatunek każdej wersji rozpoznawali bez trudu.
Od fabuły do formy
W drugiej części dnia uczniowie pracowali z filmem Moja ziemia (2023) w reżyserii Tabarak Allah Abbas. Podczas „Ślepej projekcji”, słuchając jedynie dźwięku, wyobrażali sobie historię o walce, wojnie i „dziwnym stworzeniu”. Dopiero obraz ujawnił obecność zakochanej pary, dziecka oraz to, że film jest animacją.
Rozmowa o formie filmu, animacji dokumentalnej inspirowanej estetyką anime, stała się okazją do namysłu nad tym, dlaczego reżyserka wybrała właśnie taki sposób opowiadania o trudnym temacie migracji. Dla wielu uczestników było to pierwsze spotkanie z animadokiem.
Ćwiczenia takie jak „Trzy słowa”, praca z kartami Dixit czy „Skale i metafory” pomagały stopniowo odchodzić od streszczania fabuły na rzecz opisywania atmosfery, emocji i symboliki. Zamiast szukać jednej „poprawnej” interpretacji, uczniowie przekonywali się, że ten sam film można odczytywać na wiele sposobów, a różnorodność perspektyw wzbogaca odbiór.
Dzień zamknęła projekcja filmu Fair Play (2022) na dużym ekranie, dla wielu drugi seans obrazu oglądanego wcześniej na telefonie. To doświadczenie pokazało, jak bardzo kontekst oglądania wpływa na to, co dostrzegamy. Na koniec wróciliśmy do karteczek z początku dnia. Porównanie odsłoniło, jak zmienił się sposób myślenia uczestników o filmie: oglądanie krytyczne zaczęli definiować jako świadome zwracanie uwagi na montaż, muzykę, światło, symbolikę i przesłanie, oraz pozostawienie sobie czasu na refleksję po seansie.
Dwie szkoły, ta sama droga
Podczas drugiego dnia projektowego klasa z LXXV Liceum Ogólnokształcącego im. Jana III Sobieskiego w Warszawie gościła 19 czerwca 2026 roku w Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy, a do udziału przygotowała ją nauczycielka Małgorzata Godlewska. Również tutaj najbardziej odkrywcze okazały się ćwiczenia z dźwiękiem.
W obu grupach efekt był ten sam: w ciągu jednego dnia uczestnicy przeszli drogę od widzów skupionych głównie na fabule do odbiorców, którzy potrafią świadomie analizować środki wyrazu, uzasadniać własne interpretacje i dostrzegać, że znaczenie filmu powstaje dzięki współdziałaniu obrazu, dźwięku, rytmu i formy.
Przed uczniami kolejne Dni Projektowe, poświęcone następnym obszarom kompetencji audiowizualnych, językowi filmu i formie, interpretacji i kontekstowi oraz wyborom kuratorskim i refleksji.
