„Kurdowie nie mają przyjaciół poza górami” – to zdanie, powtarzane w globalnych debatach o sytuacji Kurdyjek i Kurdów, wskazuje na kolejne zdrady ze strony społeczności międzynarodowej i politykę wykluczenia prowadzoną przez państwa regionu. Tegoroczna edycja festiwalu organizowanego przez Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy, Pracownię Studiów Kurdyjskich oraz Katedrę Iranistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego odwraca tę narrację.

Główną ideą festiwalu jest zwrócenie uwagi na osoby spoza kurdyjskiej wspólnoty – przede wszystkim przedstawicielki i przedstawicieli irańskiej i tureckiej większości – które wybierały dialog, solidarność i sprzeciw wobec opresji własnych państw, nieraz narażając na to własne życie. Zamiast pesymistycznego sloganu chcemy promować przekonanie, że Kurdowie i Kurdyjki mogą mieć przyjaciół – i że „bycie przyjacielem Kurdów” może stać się bardziej powszechną i cenioną wartością.

Kino wydaje się szczególnie odpowiednim narzędziem dla tej inicjatywy: jego potencjał emocjonalny i filozoficzny, zdolność do pobudzania wyobraźni moralnej i pamięci zbiorowej, tworzą warunki dla budowania wzajemnego zrozumienia. Obok filmów dokumentalnych program obejmuje dyskusje z badaczkami i badaczami, aktywistkami i aktywistami, a całość dopełni prezentacja multimedialna fotografii Shahrzad Arshadi oraz muzyczny występ kurdyjskiej pieśniarki Pervin Kaplan.

PROGRAM

17 kwietnia (piątek), godz. 19:00
Walka kurdyjskich kobiet oczami Shahrzad Arshadi

Wieczór otwierają dwa filmy dokumentalne montrealskiej artystki i aktywistki Shahrzad Arshadi.

Dancing for Change / Tańcząc w imię zmiany
Kanada 2015, 50 min, j. kurdyjski (sorani) i perski, napisy ang./pol.

To portret sześciu Kurdyjek z Iranu należących do trzech pokoleń, które od 1979 roku organizują się i walczą z opresją Islamskiej Republiki w górskim obozie podziemnej organizacji.

Dengbêj / Opowiadaczka
Kanada 2024, 35 min, j. kurdyjski (kurmanji, sorani) i perski, napisy ang./pol.

Film opowiada historię dwóch kobiet z gór Kurdystanu: Peyman – przywódczyni łączącej odwagę z życzliwością – i Viyan, śpiewaczki obdarzonej niezwykłym głosem. Film zdobył nagrodę dla najlepszego krótkometrażowego dokumentu na festiwalu KIIFF (Kurdish International Independent Film Festival 2025).

Po projekcji odbędzie się dyskusja z udziałem Shahrzad Arshadi i Ebrahima Barzegara, poświęcona filmowej drodze reżyserki oraz sytuacji Rojhelatu (Kurdystanu irańskiego) i mniejszości w kinie irańskim. Prowadzenie: Joanna Bocheńska.

Wieczór zamknie muzyczny występ Pervin Kaplan.

18 kwietnia (sobota), godz. 17:00
Sprzeciw wobec milczenia. Dziedzictwo İsmaila

Bizim İsmail / Nasz Ismail
reż. Fatin Kanat i Önder İnce, Turcja 2024, 78 min

Subtelny i przenikliwy portret İsmaila Beşikçiego (ur. 1939), tureckiego socjologa, filozofa i pisarza, który spędził łącznie około 17 lat w więzieniu za prace poświęcone sytuacji Kurdów. Jego książka z 1969 roku opisująca społeczeństwo kurdyjskie uczyniła go wrogiem publicznym numer jeden w Turcji. Wielokrotnie aresztowany, nigdy nie znalazł zatrudnienia w akademii – prowadził badania jako niezależny naukowiec w trudnych warunkach finansowych. Film ukazuje Beşikçiego i jego kurdyjskich towarzyszy więziennych, koncentrując się nie na okrucieństwie systemu, lecz na sile przyjaźni i odwagi w oporze wobec opresji państwa.

Po projekcji dyskusja z udziałem Fatmy Edemen, Cansu Yumuşak, Onura Yılmaz i Cema Koç na temat roli nauki, humanistyki i sztuki w warunkach autorytaryzmu w Turcji. Prowadzenie: Karol Kaczorowski.

19 kwietnia (niedziela), godz. 17:00
Polska-Rożawa Wspólna Sprawa

Blooming in the Desert / Kwitnąc na pustyni
reż. Benedetta Argentieri, Włochy 2020, 30 min

Opowieść o transformacji Rakki po upadku ISIS. Miasto, niegdyś zwane „stolicą” tzw. Państwa Islamskiego, odbudowuje nowe pokolenie kobiet. Film śledzi losy Maryam Ibrahim z Biura Administracji Kobiet, Awaft Al Issy działającej w strukturach gminy oraz Hind Abdulaziz – muzyczki i piosenkarki. Pod rządami ISIS i reżimu Baas kobiety były niemal całkowicie wykluczone z życia publicznego; teraz współtworzą Rakkę i na nowo definiują przyszłość kobiet w Syrii.

Po filmie dyskusja z przedstawicielkami i przedstawicielami ruchu solidarnościowego Rojava/DAANES, odnosząca się również do bieżącej sytuacji w regionie – w obliczu ponownych zagrożeń dla rewolucyjnych instytucji kobiecych. Współprowadzące: Helena Kereczoch i Marcin Skupiński.

Projekt współfinansowany w ramach Programu Inicjatywa Doskonałości Uniwersytetu Jagiellońskiego.  

Współorganizatorzy: 

Pracownia Studiów Kurdyjskich i Katedra Iranistyki Uniwersytetu Jagiellońskiego