Wajda Generation. Przegląd filmów w Los Angeles

Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy oraz Academy Museum of Motion Pictures zaprezentują w Los Angeles, w ramach projektu WAJDA GENERATION, trzy filmy w reżyserii Agnieszki Holland oraz wspólne dzieło obojga twórców – Korczaka (1990), który Andrzej Wajda nakręcił według jej scenariusza. Academy Museum jest największym muzeum na świecie poświęconym sztuce, nauce i twórcom światowego kina. Pokazy odbędą się w dniach 31 lipca – 2 sierpnia 2026 roku.

Żeby zrozumieć, dlaczego Agnieszka Holland jest właściwą osobą, by reprezentować dziedzictwo Andrzeja Wajdy przed amerykańską publicznością, trzeba wrócić do początku ich współpracy.

Po ukończeniu praskiej szkoły filmowej FAMU w 1971 roku Holland wróciła do Polski z filmem dyplomowym, który zwrócił uwagę Wajdy. Przyjął ją niemal natychmiast do Zespołu Filmowego „X” – formacji, którą kierował i która stała się kuźnią kina moralnego niepokoju. Wajda zobaczył w Holland kogoś, kto rozumie kino tak samo jak on: jako narzędzie prawdy, nie rozrywki. Od 1972 do 1981 roku Holland pracowała w Zespole „X” – najpierw jako asystentka reżysera, potem jako scenarzystka i reżyserka z własnym głosem. Napisała scenariusz do Bez znieczulenia (1978), była pierwszą asystentką reżysera przy Człowieku z marmuru (1976) – choć jej nazwisko nie znalazło się w napisach, bo cenzura komunistyczna na to nie pozwoliła.

Po ogłoszeniu stanu wojennego w 1981 roku Holland emigrowała. Pracując we Francji i RFN, nie zerwała kontaktu z Wajdą – przeciwnie, napisała dla niego scenariusze do Dantona (1982) i Korczaka (1990). Ten drugi jest szczególnie znaczący. Wajda rozważał film o Januszu Korczaku przez całą dekadę lat osiemdziesiątych. Spośród wszystkich możliwych wersji wybrał tę Holland. Scenariusz powstał na podstawie dzienników i listów Korczaka, relacji świadków, lat pracy badawczej. Holland rozumiała ten temat głębiej niż ktokolwiek: Holokaust, tożsamość żydowska, los dzieci, cena godności. W tym samym roku Holland nakręciła Europę Europę.

Dziś Agnieszka Holland jest jedną z niewielu reżyserek na świecie, których filmy trafiają równocześnie do konkursu głównego w Wenecji i do szerokiej dystrybucji w Stanach Zjednoczonych. Jej kariera obejmuje pięć dekad, trzy oscarowe nominacje, Złotego Globa, Srebrnego Niedźwiedzia z Berlina i Nagrodę Specjalną Jury w Wenecji za Zieloną granicę (2023).

WAJDA GENERATION to projekt zainicjowany przez Centrum Kultury Filmowej im. Andrzeja Wajdy z okazji Roku Andrzeja Wajdy 2026. Jego celem jest pokazanie kina Wajdy i kina jego pokolenia jako dialogu – między twórcami, między polskim i światowym kinem, między przeszłością a tym, co dzieje się dzisiaj. Agnieszka Holland jest w tym projekcie postacią centralną: łączy w sobie dziedzictwo szkoły Wajdy i własny, w pełni autonomiczny głos – jeden z najbardziej rozpoznawalnych i najodważniejszych w kinie europejskim ostatnich dekad.

Academy Museum of Motion Pictures w Los Angeles jest największym muzeum na świecie poświęconym sztuce, nauce i twórcom światowego kina. Działające od 2021 roku Academy Museum prezentuje rocznie ponad 400 publicznych pokazów w programie, który regularnie sięga po kino europejskie, niezależne i autorskie, obok uznanych klasyków i nowych odkryć. To instytucja, która rozumie, czym były filmy Wajdy i czym są filmy Holland – obecność WAJDA GENERATION w jej programie jest sama w sobie sygnałem, że polskie kino jest częścią tej historii.

Program

piątek, 31 lipca, godz. 19:30
Zielona granica

Film miał światową premierę w konkursie głównym 80. Międzynarodowego Festiwalu Filmowego w Wenecji, gdzie otrzymał Nagrodę Specjalną Jury. Nakręcony w czerni i bieli, opowiadany z trzech perspektyw – uchodźców, polskich aktywistów i strażników granicznych – jest świadectwem kryzysu humanitarnego na polsko-białoruskiej granicy. Holland oparła go na autentycznych relacjach i faktach. Wajda przez całą karierę pytał, co człowiek robi z człowiekiem w sytuacji granicznej. Holland zadaje to samo pytanie dzisiaj.

sobota, 1 sierpnia, godz. 14:30
Franz

Dramat biograficzny poświęcony życiu Franza Kafki, od wczesnej młodości w Pradze do śmierci w 1924 roku. Film buduje niechronologiczny, kalejdoskopowy portret artysty zawieszonego między kulturami – czeską, niemiecką i żydowską – i między obowiązkiem a sztuką. Laureat Srebrnych Lwów na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych w Gdyni, nagrody za zdjęcia, za charakteryzację i za pierwszoplanową rolę męską; polski kandydat do Oscara dla najlepszego filmu międzynarodowego. Holland – absolwentka FAMU, której życie splatało się wielokrotnie z Pragą i jej historią – od dekad uważa Kafkę za bliskiego jej pisarza. Mówiąc o tym filmie, przywoływała słowa Wajdy: dobrego reżysera poznaje się po tym, że ma szczęście do pogody i do obsady.

sobota, 1 sierpnia, godz. 19:30
Europa, Europa

Jeden z najważniejszych filmów Agnieszki Holland i jeden z najgłośniejszych polskich filmów w historii amerykańskiej dystrybucji. Oparty na autobiografii Solomona Perela – żydowskiego chłopca z Niemiec, który przeżył Holokaust, podając się za Aryjczyka i wstępując do Hitlerjugend. Film zdobył Złotego Globa dla najlepszego filmu obcojęzycznego i oscarową nominację za scenariusz adaptowany. W tym samym roku, w którym Holland nakręciła Europę Europę, Wajda na jej scenariuszu nakręcił Korczaka: oboje sięgnęli równocześnie, każde swoim głosem, po ten sam temat – godność człowieka w obliczu zagłady.

niedziela, 2 sierpnia, godz. 13:00
Korczak

Czarno-biały, nakręcony niemal w trybie paradokumentalnym portret Janusza Korczaka – lekarza, pedagoga i dyrektora Domu Sierot, który w sierpniu 1942 roku odmówił ucieczki i wszedł na Umschlagplatz razem z dziećmi. Scenariusz Holland powstał na podstawie dzienników i listów Korczaka; Wajda rozważał ten temat przez całą dekadę lat osiemdziesiątych, zanim zdecydował się właśnie na jej wersję. Film otrzymał specjalne uznanie jury w Cannes i był polskim kandydatem do Oscara. Był wyświetlany w szkołach w Izraelu.

Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego pochodzących z Funduszu Promocji Kultury – państwowego funduszu celowego.